„Odnajduję w nauce Kasjana nadzwyczajną aktualność w od­niesieniu do obecnego monastycyzmu chrześcijańskiego…” Wznowienie publikacji „Kasjan mnich” Columby Stewarta OSB

Jestem mnichem i piszę o mnichu. To wcale nie jest proste. Jan Kasjan był mnichem w swoim czasie i miejscu, ukształtowanym przez kulturę i spotkania, o których nigdy się nie dowiemy. Moje pokrewieństwo z nim nie polega na podobnym doświadczeniu, ale na wspólnym powołaniu do życia monastycznego. Odnajduję w nauce Kasjana nadzwyczajną aktualność w od­niesieniu do obecnego monastycyzmu chrześcijańskiego – jako sposobu życia dla świata, a nie przeciw niemu, ale proste odświeżanie jego pojmowania życia monastycznego oznaczałoby zaprzeczenie Duchowi, który je zrodził. Najbardziej intrygują mnie nie szczegóły obserwancji opisywane przez Kasjana, ale jego podstawowe przekonania. Tylko one mogą wyjaśnić śmiałość zamiaru, jaki sobie wyznaczył – jest nim zrozumiała teologia monastyczna. Jego osiągnięcie jest wyjątkowe.

To niemożliwe, żeby w jednej książce ukazać roz­ległą panoramę monastycznych pism Kasjana. Koncentruję się głównie na tych problemach, do których skłaniam się w sposób naturalny dzięki mojemu doświadczeniu monastycznemu i zainteresowaniom. Na­wet w takiej sytuacji musiałem dokonać wyboru i zde­cydowałem się na to, co uznałem za najbardziej istot­ne i charakterystyczne aspekty monastycznej teologii Kasjana. W wyniku tego ważne tematy, takie jak rozproszenie myśli, podejście Kasjana do tradycyjnych ośmiu wad głównych i wiele innych aspektów jego teologii ascetycznej zostały w tym studium potraktowane marginalnie. Nauczanie Kasjana dotyczące tych spraw, omówione zresztą w literaturze poświęconej początkom monastycyzmu, tutaj nie potrzebuje obszerniejszego przebadania.

Kup w księgarni internetowej / Przeczytaj fragment

kasjan_mnich_columba_stewart

Książka zaczyna się od ogólnego przedstawienia życia i pra­cy Kasjana. Kasjan jest tajemniczy, jednak ustalenie tego, co o nim wiemy, pozwala na odniesienie jego pism do jego osobistych doświadczeń oraz miejsc i wy­darzeń, które ukształtowały jego pisarstwo. Był człowiekiem wielu krajów i zadań. Stałym elementem w jego niezwykłym życiu było powołanie monastyczne przeżyte w służbie dla Kościoła. Tytuł pierwszego rozdziału – „Kasjan mnich” – okazał się od­powiednim tytułem dla całej książki.

Rozdział 2 – „Kasjan pisarz” – bada naturę i cel pism monastycznych Kasjana zebranych w Regułach i Roz­mowach. W tym rozdziale sugeruję, że czytelnik musi rozpoznać różne (i konkurencyjne) cele i treści zawarte w tych tekstach po to, żeby uniknąć ich upro­szczonej interpretacji.

Rozdział 3 – „Kasjan teolog” – przedstawia szkic pod­stawowej teologii Kasjana dotyczącej życia monastycznego. Opisuje drogę prowadzącą do pośredniego celu, jakim jest osiągnięcie „czystości serca” i miejsca ostatecznego przeznaczenia – „królestwa Bożego”. Na­stawienie eschatologiczne leżało u podstaw jego roz­ważań i w takim sensie mamy rozumieć jego teologię. Jego cel, jakim jest czystość serca oznacza kontemplacyjne nastawienie wobec wszystkich doświadczeń ludz­kich, włączając w to doświadczenie Boga. Je­go na­uka o wzajemnym powiązaniu kontemplacji i dzia­łania odnosi się wprost do odwiecznego po­wo­ła­nia do życia monastycznego. Na koniec powstaje pytanie dotyczące celu ostatecznego: czy szczęście niebieskie jest w jakimś sensie możliwe w tym życiu, czy jest to rzeczywistość czysto eschatologiczna?

Rozdział 4 – „Ciało i duch, wyrzeczenie i czystość” – sonduje naukę Kasjana o ascezie, jaką przekazał nam w pismach o pożądaniu i czystości. Przyjmując, że nie mogę adekwatnie prześledzić wszystkich ośmiu wad głównych i odpowiadających im cnót, zdecydowałem się na temat, który najpełniej scala i reprezentuje sposób, w jaki Kasjan rozumie rozwój człowieka. Ponieważ zawsze prezentował swe kontrowersyjne nauczanie o łasce i wolnej woli w ramach dyskusji o cnocie czystości, prześledzę je w tej dziedzinie.

Rozdziały 5 i 6 – „Pismo Święte i modlitwa” i „Mo­dli­­twa nieustanna” – śledzą wzajemne oddziaływanie Biblii i modlitwy w teologii Kasjana. Ponieważ zbieżnym punktem dla Biblii i modlitwy w życiu monastycznym jest spotkanie Chrystusa, odczytywanie Pisma Świętego przez Kasjana i jego nauka o modlitwie pozbawionej obrazów są nieodłączne od jego chrystologii (rozdział 5). Wszystkie jego sposoby modlitwy, zwłaszcza metoda modlitwy nieustannej, opierały się na wzorach i tekstach biblijnych (rozdział 6). Naucza­nie Kasjana o modlitwie pozostaje wierne tradycji mo­nas­tycznej, ale różni się od niej zakresem i głębią. Jego przedstawienie metody modlitwy, opartej na ciągłym powtarzaniu wersu zaczerpniętego z Pisma Świę­tego jest najbardziej gruntowne w całej literaturze początków monastycyzmu.

Rozdział 7 – „Doświadczenie modlitwy” – rozważa naj­­bardziej intrygujący aspekt teologii modlitwy Kasjana, wagę jaką nadaje doświadczeniu ekstazy i łez. Tutaj nauka Kasjana jest zdecydowanie bliska nauce Diadocha z Fotike, który – podobnie jak Kasjan – zintegrował teologię duchową Ewagriusza z Pontu z ka­ta­fatyczną tradycją duchową reprezentowaną przez Pseudo-Makarego. Kasjan może więc stanowić pomost do łacińskiego Zachodu łączący go nie tylko z duchowością Ewagriuszową, lecz także z uczuciowym, emocjonalnym mistycyzmem typowym dla tradycji syryjskiej. Zapewne jego twórcza synteza przyniosła wielkie owoce w duchowości Grzegorza Wielkiego oraz teologów średniowiecznych zainspirowanych z ko­lei przez św. Grzegorza.

Książkę kieruję do dwóch typów odbiorców. Są nimi mnisi, mniszki i ludzie, których pociąga duchowość monastyczna – z jednej strony, a z drugiej – uczeni i studenci zainteresowani początkami chrześcijaństwa. Jak napisałem, zawsze chodzi mi o tych, którzy przede wszystkim uważają Kasjana za nauczyciela życia monastycznego. Mogą chcieć skoncentrować się na rozdziałach 3–7. Mimo dużego brzemienia przypisów linia narracyjna książki jest od nich niezależna i ci, których nie interesują szczegóły, mogą je bezpiecznie pominąć. Zamieściłem obfite przypisy dotyczące pism Kasjana, a także innych tekstów z początków monastycyzmu, tak więc czytelnicy mogą zaspokoić swe zainteresowania sięgając do prac źródłowych. Kasjan od dawna zasłużył na gruntowne studium. Mam nadzieję, że moi koledzy badający monastycyzm początków chrześcijaństwa odkryją podobnie jak ja, że szczegóły są intrygujące i ubogacające.


Columba Stewart OSB – benedyktyn, mnich opactwa Saint John w Collegeville w USA, profesor studiów monastycznych na tamtejszym uniwersytecie prowadzonym przez opactwo, do niedawna mistrz nowicjatu, obecnie redaktor serii publikacji naukowych oraz przewodniczący komisji liturgicznej opactwa. Zajmuje się badaniem manuskryptów dotyczących Kościołów wschodnich (Liban, Syria, Turcja, Armenia).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Wszystkie prawa zastrzeżone © 2014. Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC | redakcja@tyniec.com.pl // blog wspierany przez jzelek.pl