Projekt FILOKALIA od kuchni [cz.1] – o co w tym wszystkim chodzi?

Co to znaczy philokalia? Może nam, Słowianom, więcej powie rosyjski zastępnik tego słowa: dobrotolubije – ‘umiłowanie dobra’. Greckie pojęcie ma nieco szerszy krąg znaczeń, bo kállos to nie tylko ‘dobro’, lecz również ‘piękno’; dla Greków jasne było, że dobro i piękno są ze sobą ściśle związane, co wcale nie oznacza, iż liczyła się dla nich powierzchowność. Temat, który poruszamy przywołując słowo „filokalia” też nie pozwala nam zatrzymać się na warstwie zewnętrznej. Nie; to zaproszenie do wejścia w głąb.

Philokalia zatem to ukochanie tego, co dobre – ale i piękne. „Piękno zbawi świat” – taki pogląd miał wyrażać Dostojewski, sam pozostający pod wpływem duchowości chrześcijańskiego Wschodu, być może świadom gry, jaka zachodzi między „dobrem” a „pięknem” w ważnej dla prawosławia tradycji greckiej. Wspomniane słowo posłużyło za tytuł przygotowanej w XVIII wieku antologii tekstów poświęconych ascezie i modlitwie. Pracę tę wykonali dwaj przyjaciele –Nikodem Hagioryta, mnich ze Świętej Góry Athos, oraz Makary z Koryntu, biskup. Wybrali to, co uważali za najważniejsze w kształtowaniu duchowej drogi człowieka; to, co miało posłużyć zarówno początkującym, jak i tym, którzy, zdobywszy już duchowe doświadczenie, potrafili dostrzec kolejne pokłady mądrości w naukach dawnych mnichów. Pod wieloma względami więc lektura tych tekstów to właśnie podróż „w głąb”.

Odwiedź stronę projektu FILOKALIA - ukochaj to, co piękne i dobre

Filokalia (bo tak brzmi spolszczony, zaczerpnięty z greki tytuł) ma wiele zalet, wśród których jedną z głównych jest jej przekrojowość: oto ktoś, kto zupełnie nie zna bogactwa duchowości chrześcijańskiego Wschodu, może odbyć fascynującą podróż, począwszy od Egiptu i Ojców Pustyni, przez klasztor Płonącego Krzewu u stóp góry Synaj, na wskroś Pustyni Judzkiej, zamieszkanej w VI stuleciu przez setki pustelników, przez bizantyjskie metropolie Azji Mniejszej i Półwyspu Bałkańskiego, gdzie szlak przebiega wokół wielkiego konstantynopolitańskiego klasztoru Studios oraz pomiędzy atonickimi monasterami Świętej Góry, by wreszcie, wędrując po kolejnych śródziemnomorskich wyspach doprowadzić nas do wybrzeży Galii, gdzie przypomnimy sobie wraz z Janem Kasjanem nasze początki: odwagę egipskich Ojców, którzy rzucili wyzwanie pustyni, demonom, a co jeszcze ważniejsze – swoim namiętnościom. W IV wieku mnisi odważyli się odkryć swoje słabości i stawić im czoła; nie lękali się Miłości, z którą szukali pełnego zjednoczenia; nie poprzestali na uznaniu swoich ograniczeń, lecz wspięli się na szczyty ascezy. Ich wiedza przetrwała, a zasiana – wydała obfity plon.

Tym plonem jest właśnie Filokalia, która rychło zawojowała świat prawosławny: w 1793 Paizjusz Wieliczkowski przełożył ją na język cerkiewnosłowiański; w 1857 na rosyjski przetłumaczył ją biskup kaukaski i czarnomorski, Ignacy Brianczaninow; kolejnej redakcji i podziału na pięć tomów dokonał święty Teofan Rekluz w roku 1877. Z czasem dominujące na Wschodzie Dobrotolubije zawitało na Zachód; ukazały się edycje włoska, francuska i angielska.

Duchowość Filokalii to duchowość hezychastyczna. „Hezychia” (gr. hesychía) oznacza ‘wyciszenie’. To jeden z podstawowych celów życia mniszego – osiągnięcie wewnętrznej ciszy, wolności od namiętności; pokoju, który ułatwia przystęp do Boga na modlitwie. Filokalia to podręcznik wyciszenia, który do tej pory polscy czytelnicy mogli poznać w okrojonej formie wydanego przed laty w Wydawnictwie M wyboru tekstów z antologii, później zaś opublikowanego dwukrotnie w naszym wydawnictwie.


Dziś to właśnie Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC przygotowuje pełną, pierwszą w Polsce, pięciotomową edycję Filokalii, w nowym tłumaczeniu.

Strona Filokalia.pl ma zatem służyć rozpowszechnianiu wiedzy o tym skarbcu mądrości świętych mnichów; ma również czytelnikom Wydawnictwa TYNIEC ułatwić czas oczekiwania na upragniony dzień wydania nowej edycji Filokalii. Wszystkich, którzy czują się pociągnięci przez przykład i nauki Ojców Pustyni oraz wschodnich mnichów, którzy wierzą, że tą drogą prowadzi ich Bóg, zapraszamy do towarzyszenia nam w tej duchowej przygodzie.


Materiały dodatkowe:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Wszystkie prawa zastrzeżone © 2014. Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC | redakcja@tyniec.com.pl // blog wspierany przez jzelek.pl